عدالت صحابه 1

به نام خداوند بخشنده عقل

سخنى با خواننده

(اُدْعُ اِلى‏ سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتى‏ هِىَ اَحْسَنُ...).[1]

خداوند متعال، در روزگارى که جهل و تاریکى به اوج خود رسیده بود، رسول گرامیش را به مواجهه عالمانه و حکیمانه با مردم و جدال احسن فرامى‏خواند.
و اگر امروزه پس از قرن‏ها نزاع و درگیرى زمینه‏اى فراهم آمده که بشر معاصر از اندیشه «گفت‏و گوى تمدن‏ها» استقبال کند و ضرورت چنین مفاهمه‏اى را بپذیرد، بى‏گمان، بى تأثیر از تعالیم انبیاى الهى نیست.
گفت و گو و مفاهمه و تکیه بر مشترکات ادیان آموزه‏اى است که پیامبر اسلام در چهارده قرن قبل بر آن تأکید کرده و در قرآن بدان تصریح شده است:

(قُلْ یَا اَهْلَ‏الْکِتابِ تَعالَوْا اِلى‏ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ...)[2].
دین اسلام علاوه بر توجه به گفت و گو و مفاهمه میان ادیان بر وحدت میان پیروان خود نیز تأکید کرده و همواره آنان را به پرهیز از تفرقه و جدایى دعوت کرده است و چقدر جاى تأسف است که نه تنها به این دعوت الهى پاسخى در خور داده نشد، بلکه اختلاف نظرها و برداشت‏هاى مختلف از کتاب و سنّت، تفرقه و جدایى را در میان امت اسلامى هر روز بیش از گذشته افزایش داد و زمینه تضعیف آن‏ها را فراهم آورد.

خوشبختانه پس از پیروزى انقلاب اسلامى ایران و در پرتو روشن‏گرى‏هاى رهبر فقید انقلاب اسلامى حضرت امام خمینى(قدس)قدم‏هاى مؤثرى در جهت اتحاد امت اسلامى برداشته شد که خود منشأ برکات بسیارى براى طرح مباحث علمى و گفت‏وگوهاى سالم گردید.

به هر جهت، اینک که ضرورت تعامل فکرى در میان اندیشه‏هاى مختلف مورد تصدیق همه  صاحبان خرد قرار گرفته است، وقت آن فرا رسیده که زمینه طرح بحث و گفت‏و گو درباره بسیارى از موضوعات مورد اختلاف در فضایى علمى و به دور از پیش‏داورى و تعصب فراهم آید تا در نتیجه زمینه براى اتحاد هر چه بیش‏تر مسلمانان فراهم آید.

یکى از موضوعات مهم و مورد بحث در این زمینه مسئله عدالت صحابه است، صحابه به گواه تاریخ در شرایط سخت و دشوار به یارى پیامبر شتافتند، چه مهاجران که در دوران سخت قبل از هجرت على‏رغم تحمّل شکنجه‏هاى فراوان دست از حمایت پیامبر نکشیدند و چه انصار که با حمایت و تلاش خود زمینه تشکیل حکومت اسلامى را در مهد کفر و شرک فراهم آوردند.

در قرآن کریم نیز آیات متعدّدى در تمجید و ستایش صحابه آمده است، آن‏جا که مى‏فرماید:

(وَ السَّابِقُونَ الاَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرینَ وَ الْاَنْصارِ وَ الَّذینَ اتَّبَعُوهُمْ بِاِحْسانٍ رَضِىَ‏اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ....)[۳]؛

و پیشگامان نخستین از مهاجران و انصار و کسانى که با نیکوکارى از آنان پیروى کردند، خدا از ایشان خشنود و آنان (نیز) از او خشنودند....

و یا:

(لَقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنینَ اِذْ یُبایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ...)؛[۴]

به راستى خدا هنگامى که مؤمنان، زیر آن درخت با تو بیعت مى‏کردند از آنان خشنود شد....

بنابر این، در لزوم احترام گذاشتن به صحابه جاى تردید و شک وجود ندارد. اما سؤالى که مطرح است این است که آیا این ستایش‏ها و تمجیدها همه صحابه را در بر مى‏گیرد؟ آیا عدالت آن‏ها را اثبات مى‏کند؟ آیا به استناد این آیات مى‏توان همه صحابه را از گناهان مبرّا دانست؟ چنان که اهل حدیث بر همین اعتقادند، یا این‏که چنین نیست، بلکه مى‏توان از آیات دیگرى هم بر

مذمت و نکوهش برخى صحابه استدلال کرد، همانند
(اِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا...)[۵] و
(اَفَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً...)[۶]
چنان‏که نافیان عدالت صحابه به چنین آیاتى در رد کلّیت عدالت صحابه استدلال مى‏کنند.
بى‏تردید، گفت‏و گو در این زمینه مى‏تواند در جهت هر چه بیش‏تر روشن

شدن حقایق، و بر طرف شدن سوء تفاهم‏ها به منظور ایجاد موافقت نزدیکى بیش‏تر فرق اسلامى تأثیر به سزایى داشته باشد.

کتابى که پیش روى دارید حاصل چندین جلسه گفت‏و گوى برادر فاضل جناب حجةالاسلام و المسلمین محمدحسن زمانى با برخى از علماىاهل‏سنّت است که در فضایى صمیمانه و برادرانه درباره عدالت صحابه انجام شده است.

در خاتمه از مؤلف محترم و جناب حجةالاسلام والمسلمین رحمةالله ضیایى که کوشیدند تا بر غناى منابع و مآخذ بیفزایند تقدیر و تشکر مى‏کنیم.
امید آن که چنین گفت‏وگوهایى بتواند زمینه را براى تفاهم هرچه بیش‏تر مسلمانان با یک‏دیگر فراهم آورد. انشاءالله

مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامى
پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامى

-------------------------------------
1). نحل (16) آیه 125.
2). آل عمران (2) آیه 64.
۳). توبه (9) آیه 100.
۴). فتح (48) آیه 18.
۵). حجرات (49) آیه 6.
۶). سجده (32) آیه 18.

/ 1 نظر / 27 بازدید
احمد

با سلام سري سوم کلیپ هایی از آيت الله دکتر قزوینی و دیگر اساتید،در جواب شبهات و اکاذیب شبکه های نور-کلمه و وصال توسط این حقیر تهیه شده که حجم بسیار کمی دارند در صورت امكان اين كليپ ها را در سايت خود قرار دهيد و يا به ديگر دوستان خود اطلاع دهيد. www.14mah.parsiblog.com يا زهرا...